De vakantieplanning hangt op het prikbord en opnieuw blijken de populaire weken in juli naar collega’s met schoolgaande kinderen te gaan. Begrijpelijk misschien, want zij zijn gebonden aan de schoolvakanties. Maar betekent dit dat jij zonder kinderen ieder jaar genoegen moet nemen met juni of september?
Nee, zo simpel ligt het niet. Ouders met schoolgaande kinderen hebben volgens de wet geen automatisch recht op voorrang. Een werkgever mag wel afspraken maken over de verdeling van populaire vakantieweken, maar moet daarbij ook rekening houden met de belangen van de rest van het team.
Wat is de hoofdregel?
In principe bepaalt de werknemer wanneer zij haar vakantiedagen wil opnemen. De werkgever moet die voorkeur volgen, tenzij er gewichtige redenen zijn om de aanvraag te weigeren. Daarvan kan bijvoorbeeld sprake zijn als door de vakantie ernstige onderbezetting ontstaat en het werk niet meer goed kan doorgaan.
Je hebt dus niet automatisch recht op precies de weken die je kiest. Zeker in een team waarin het werk moet doorgaan, kan niet iedereen tegelijk weg.
Hebben ouders met schoolgaande kinderen voorrang?
Niet automatisch. Door de leerplicht kunnen ouders hun kinderen normaal gesproken niet buiten de schoolvakanties meenemen op vakantie. Daardoor hebben zij minder mogelijkheden om hun gezinsvakantie op een ander moment te plannen.
Een werkgever mag hiermee rekening houden. In een cao, arbeidsvoorwaardenregeling of personeelshandboek kan bijvoorbeeld staan dat medewerkers met schoolgaande kinderen tijdens de schoolvakanties voorrang krijgen. Staat zo’n regeling nergens vast, dan moet de werkgever nog steeds kunnen uitleggen hoe de verschillende belangen zijn afgewogen.
Voorrang betekent bovendien niet dat alle populaire weken automatisch naar ouders gaan. Een werkgever kan ook werken met vaste vakantieblokken of een roulatiesysteem, zodat verschillende collega’s aan bod komen.
Betekent dit dat jij nooit in juli weg kunt?
Voorrang is iets anders dan permanente uitsluiting. Een werkgever kan niet simpelweg zeggen: ‘Jij hebt geen kinderen, dus jij kunt nooit in juli vrij nemen.’
De wet geeft je geen absoluut recht op vakantie in juli. Je werkgever moet je wel in staat stellen je wettelijke vakantiedagen daadwerkelijk op te nemen. Als je eerste keuze door zwaarwegende bedrijfsbelangen niet mogelijk is, moet er naar een redelijk alternatief worden gezocht.
Een regeling waarbij ouders ieder jaar alle populaire weken krijgen en medewerkers zonder kinderen structureel buiten de zomer vallen, vraagt om een duidelijke en zorgvuldige motivering. Een eerlijker oplossing is bijvoorbeeld rouleren, de zomer in verschillende vakantieblokken verdelen of meewegen wie in voorgaande jaren tijdens de gewenste periode vrij is geweest.
Is het discriminatie?
Het hebben of niet hebben van kinderen is op zichzelf geen aparte beschermde discriminatiegrond. Een voorrangsregeling voor ouders is daarom niet automatisch verboden discriminatie.
De werkgever moet het vakantiebeleid wel duidelijk, consequent en redelijk toepassen. Wordt één groep structureel benadeeld, dan kan de regeling mogelijk oneerlijk, onzorgvuldig of in strijd met goed werkgeverschap zijn. In bijzondere situaties kan ook indirect onderscheid op een wettelijk beschermde grond spelen, maar dat hangt af van de concrete omstandigheden.
Het College voor de Rechten van de Mens oordeelde in een specifieke zaak dat een voorrangsregeling voor werknemers met schoolgaande kinderen gerechtvaardigd kon zijn. Daarbij woog mee dat de regeling alleen bij zeldzame conflictsituaties werd gebruikt en bijna alle aanvragen van werknemers met en zonder schoolgaande kinderen in de praktijk werden gehonoreerd.
Waarom speelt dit bijvoorbeeld in de zorg?
In de zorg en andere sectoren die tijdens de zomer gewoon doordraaien, moet altijd voldoende personeel aanwezig zijn. Daarom werken werkgevers vaak met vakantiequota, vaste aanvraagperiodes of een maximumaantal medewerkers dat tegelijk vrij mag zijn.
Een vakantieaanvraag kan worden afgewezen als ernstige onderbezetting dreigt en de continuïteit van het werk in gevaar komt. De werkgever moet dat wel kunnen uitleggen. Alleen zeggen dat de aanvraag ‘lastig is voor het rooster’ is niet altijd voldoende.
Of ouders voorrang krijgen, hangt vooral af van de cao en de afspraken binnen de organisatie. In een klein zorgteam kunnen vakantiewensen sneller botsen dan op een kantoor waar het werk makkelijker kan worden overgedragen. De wettelijke hoofdregel is voor beide werkgevers hetzelfde.
Wat kun je doen als je steeds buiten juli valt?
- **Bekijk de regels.** Controleer je cao, arbeidsovereenkomst, personeelshandboek en het vakantieprotocol.
- **Vraag om uitleg.** Laat je werkgever aangeven op basis van welke regel ouders voorrang krijgen.
- **Vraag vroeg en schriftelijk aan.** Zo is duidelijk wanneer je verzoek is ingediend en wanneer de werkgever heeft gereageerd. Een aanvraag via de verlofsoftware van je werkgever geldt ook als een schriftelijke aanvraag.
- **Maak het patroon zichtbaar.** Houd bij in welke jaren jouw aanvraag is afgewezen en welke weken je wel kreeg.
- **Stel een eerlijker systeem voor.** Denk aan rouleren, loten of het verdelen van de zomervakantie in blokken.
- **Bespreek het met de ondernemingsraad.** De OR of personeelsvertegenwoordiging kan een rol spelen bij afspraken over vakantiebeleid en roosters.
- **Vraag advies.** Kom je er niet uit, bespreek de situatie dan met HR, je vakbond, rechtsbijstandsverzekeraar of een arbeidsrechtjurist.
Bronnen voor meer informatie
- Burgerlijk Wetboek Boek 7, artikel 638
- Rijksoverheid: Hoe kan ik mijn vakantiedagen opnemen?
- Rijksoverheid: Mag ik mijn kind meenemen op vakantie buiten de schoolvakantie?
- FNV: vakantiedagen
- CNV: vakantiedagen
- CNV: zomervakantie op je werk – wie krijgt voorrang?
- College voor de Rechten van de Mens, oordeel 2004-29
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch advies. Iedere situatie is anders en kan, afhankelijk van de omstandigheden, tot een andere uitkomst leiden.
